Добавить свою статью
27 Апреля 2021
«Чатак» чек аралар боюнча билгендерден сурап койгула

Кыргыз элинин берешендигин, ак пейилдигин эч ким тана албайт. Ошонун айынын бир уйур жылкыга, мурун далай жерлер берилиптир. Ал нерселер илгери болуптур, бирок жакында эле тоолу жерлерди озубуз эле бербедикби кошуналарга. Жакын кошуна албайм силердики демек, а бирок кээ бироо кымпыйып эле алып жатпайбы. Кийин, элуу жыл – жуз жыл откондо биздин жер деп коз коруно айтып чыгышат. Ошондуктан, калайык билгендерден сурагылачы, жанагы «чатак» чек аралар боюнча.

Бир эле мисал алалы. Казыркы эле Кемпир – Абад суу сактагычы боюнча. Ал жерлер кыргыздардыкы экен. Бирок Союз убагында бооордош озбек элине жардам катары суу сактагыч курсун деп бериптир. Фергана ороонундо суу маселеси кандай экенин азыр деле баары билет. Мейли, убагында бериптирбиз. Эми болсо боордошубуз ал жерди, суу сактагыч менен кошо озуно алгысы келип жатат. Бирок ал суу сактагыч кыргыздарга керекпи, жэ кереги жокпу?

Эгер кереги жок болсо, анда деле кыргыз жерин бергенге болобу жэ жокпу деген суроо баары бир туулат го? Бирок, ошол кездегини коргон тируу жандар дале бар го. Эгер Совет доорун карасак Советабад (казыр Ханабад) шаарын отуп Кемпир – Абад суу сактагычынын копуроосун откондо эле, ошол убактагы Ош обласынын «ГАИси» турчу эмес беле. Аны коргон дагы, билген дагы адамдар азыр деле тируу, ала келсе ошол жерде турган «Гаишник» дагы тируу болушу мумкун.

Анда эмесе, эмне учун азыркы убакта кыргыздын чек арасы ошол «ГАИ» турган жерден дагы бир нече километр кошунанын жерине кошулуп, чек арасы биз тарапка жылып кеткен. Эмне себептен жылган, ал жерлер учун бизге башка жер бердиби? Бул маселелерди дагы карап коруш керекпи жэ жокпу? Эгер мурунку кылымдын элуунчу жылдарындагы келишимдерди карап чыксак, анда Советабд шаары дагы кыргыз жеринде турчубу жэ жокпу? Анда ал жерлерди бизге ким кайтарып берет?

Эгерде ото чункур казса, анда коп нерселер чыгат. Мындай эле карасак биздин Кенес – Анархай жайлообуз каякка кетти, Каркыраны кантип кошунага берип салдык? Нечен кооз жайыттарыбызды алдырдык. Балким туура кылгандырбыз? Анда эмне учун ачык айкын айтпайт элге. Казыр кобубуздо интернет менен телефондорубуз бар го? Айтып бергилечи жашырбай. Ким берди, кайсы жерлерди. Эмне себептен. Кыргызга пайдасы тийдиби. Тийбесе, ким куноолу, ошого чейин айтып бергиле элге.

Антпесе элдин ишеними бул чечимдерге ынанбай журо берет. Дагы бир ирет айталы, ким коргон ошол жерлерди, алар дале тируу – ошлорду бир угуп, сурап койгула. Аксакал айтты го мен бул жерде Кемпир – Абад суу сактагычиын жанында жаш кезимде ойноп журчумун деп. Демек, ошол убакта кыргыздан башка ал жерде эч ким жок болчу экен го? Анда алар кайсы жерде тал турган отуз жыл мурун, элуу жыл мурун каналдын жанында кайсы уйлор бар эле, ошонун баарын эстеп айтып беришет.

Калганын деле эстесе болот. Дагы бир мисал. 1989 жылы ошол эле Ворух – Ак-Сай жанжалы болгон. Ошол убакта Ворухта 5-6 мин киши жашачу, Ак-Сайда болгону 900 киши. Отуз жыл отту Ворухта 30 мин киши, ал эми Ак-Сайда 1,5 мин киши бар болуп чыкты. Жанжал жер учун жана суу учун болуп жатат. Отуз жыл мурун деле ошол болчу, азыр деле ошол себеп. Отуз жыл мурун Ак-Сайдан Ворух айылына чейин 5 километр эле, азыр болсо экоонун ортосунда кичинекей эле тилке.

Ошонун баарын билген, оз козу менен коргон кишилер дале тируу. Эмне учун анда аларды кошо чек ара маселесине кошпойт. Кечее эле торолгон чон кызматтагылар ал жерди оз козу менен отуз жыл мурун коргон эмес болуп чыгып жатпайбы. Отуз жыл мурун жаны торолгон бала эмнени айта алат. Ошол эле Кош-Таш айылын алсак, отуз жыл мурун каналдан айылга чейин 500 метр эле. Каналдын ары жагында кыргыздардын отузга жакын уйу бар эле, андан кийин таджиктердин айылы башталчу. Каналдан кийин кээ бир жерлерде кыргыздын уйу менен таджиктин уйу дубал менен эле жанаша болчу.

Билгенибизче, отуз жыл мурун кыргыз киши таджик аялга уйлонсо дагы балдарына карабай, алардын уйун орттогонго чейин барышкан. Ошондо жалан кыргыздардын уйлору орттонуп, таш баранга алынган. Ошол убакта кайсы жерде кыргыздын уйу, каналдын жанында ким жашарын кыргыздын ошол жерге барган милиция кызматкерлери деле билет. Анын устуно анын баары кагазга тушурулгон. Ошол окуяларды кандай болгонун оз козу менен коргондор билет. Ошолордон деле сурап койгула бир ооз. Анткени алар таджик боордошторго болгон нерселерди эстегенге жардам беришет.

Курманбек Иманалиев

Стилистика и грамматика авторов сохранена.
Мнение авторов может не совпадать с позицией редакции.
Как разместить свой материал во «Мнениях»? Очень просто
Добавить

Другие статьи автора

06-09-2022
Надо исполнять свои гражданские права на выборах
871

01-09-2022
Полезная железная дорога Китай-Кыргызстан-Узбекистан
1087

22-08-2022
Может ли Кыргызстан обеспечить себя продовольствием
1583

03-08-2022
Как уберечься от селей в Боомском ущелье
1529

19-07-2022
Повысить или трогать нельзя тарифы на питьевую воду
1501

11-07-2022
Кыргызстан создаст праздник весны как «Сакура» в Японии
2636

11-05-2022
Уважать соседей надо или как пройдет железная дорога Кыргызстан–Китай–Узбекистан
1898

14-04-2022
Нужно ли в 11 микрорайоне Бишкека вместо гаражей строить зелёный парк?
2031

09-04-2022
Очень нужная железная дорога Китай-Кыргызстан-Узбекистан
1947

24-03-2022
Многие думают, что бюджет это заумное, ан нет, оно коснется каждого
1960

Еще статьи

Комментарии
Комментарии будут опубликованы после проверки модератором
Для добавления комментария необходимо быть нашим подписчиком

×